Ba mẹ nào cũng muốn con biết nói "cảm ơn". Nhưng một lời cảm ơn được nhắc mới nói khác với lòng biết ơn thật sự. Nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, bài viết này gợi ý cách giúp trẻ mầm non hiểu và cảm nhận lòng biết ơn qua những việc nhỏ mỗi ngày.

1. Biết ơn không chỉ là lời cảm ơn

Andrea Hussong, giáo sư tâm lý học tại Đại học North Carolina ở Chapel Hill (Hoa Kỳ), cùng các đồng nghiệp nghiên cứu về việc nuôi dạy trẻ biết ơn, mô tả lòng biết ơn gồm bốn phần gắn với nhau:

• Nhận ra (Notice): để ý những điều mình có, dù là nhỏ nhất.
• Nghĩ (Think): nghĩ về lý do mình có được điều đó, và ai đã làm điều đó cho mình.
• Cảm nhận (Feel): cảm nhận niềm vui khi hiểu rằng phía sau món quà là lòng tốt của một người.
• Làm (Do): làm một điều gì đó để bày tỏ sự trân trọng.

Với trẻ nhỏ, theo Hussong, việc học biết ơn thường bắt đầu từ nhận ra và làm; phần suy nghĩ và cảm nhận sẽ sâu dần khi trẻ lớn lên. Vì vậy, ba mẹ không cần chờ con "hiểu hết" mới dạy, mà có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể.

2. Người lớn trò chuyện với con quan trọng như thế nào

Một nghiên cứu của nhóm Hussong (2018) đăng trên tạp chí Applied Developmental Science theo dõi các gia đình qua nhật ký hằng ngày. Kết quả cho thấy: vào những ngày cha mẹ chủ động làm nhiều hơn để nuôi dưỡng lòng biết ơn ở con, chẳng hạn trò chuyện với con về những điều con nhận được từ người khác, thì trẻ cũng thể hiện lòng biết ơn nhiều hơn trong chính ngày hôm ấy. Đây là nghiên cứu theo dõi, chưa phải bằng chứng nhân quả chặt chẽ, nhưng gợi ý rằng những cuộc trò chuyện nhỏ mỗi ngày có ý nghĩa.

3. Bốn câu hỏi ba mẹ có thể hỏi con

Dựa trên mô hình bốn phần, ba mẹ có thể chuyển thành những câu hỏi đơn giản với trẻ mầm non:

• Nhận ra: "Hôm nay ở lớp, ai đã giúp con?"
• Nghĩ: "Vì sao cô lại buộc tóc cho con? Cô phải làm những gì để chuẩn bị bữa trưa cho cả lớp?"
• Cảm nhận: "Lúc bạn cho con mượn bút màu, con thấy thế nào?"
• Làm: "Mình có thể làm gì để cảm ơn bạn? Vẽ tặng bạn một bức tranh nhé?"

4. Những việc nhỏ hằng ngày

• Làm gương: ba mẹ nói cảm ơn với con, với người bán hàng, với cô giáo, kèm lý do cụ thể: "Cảm ơn con đã cất giày gọn, mẹ không bị vấp nữa."
• Nói về "người phía sau": khi ăn cơm, kể cho con nghe ai đã trồng rau, ai đã nấu; khi nhận quà, nói về người đã nghĩ đến con.
• Không ép nói cảm ơn trong lúc con xấu hổ trước người lạ; có thể cùng con nói lại sau, hoặc cảm ơn thay con và giải thích cho con hiểu.
• Cho con cơ hội cho đi: cùng con chọn đồ chơi tặng bạn, làm thiệp tặng ông bà, tưới cây giúp hàng xóm.
• Dịp 20/11: thay vì mua sẵn một món quà, hãy để con tự vẽ tranh, gấp hoa hay nói một câu cảm ơn cô bằng lời của chính con. Món quà con tự làm giúp con hiểu biết ơn là một hành động, không chỉ là một món đồ.

Lòng biết ơn không hình thành sau một ngày lễ, mà từ hàng trăm lần con được nhận ra lòng tốt của người khác và được đáp lại bằng hành động của chính mình.

Nguồn tham khảo

• Hussong, A. (2020). How to practice gratitude: Notice, think, feel, do. University of North Carolina at Chapel Hill.
• Hussong, A. M., và cộng sự (2018). Nghiên cứu nhật ký hằng ngày về việc cha mẹ nuôi dưỡng lòng biết ơn ở con. Applied Developmental Science (dẫn theo Greater Good in Action, Đại học California, Berkeley).
• Greater Good Science Center, UC Berkeley. Gratitude Questions for Kids.